ATASÖZÜ, ÖZDEYİŞ

Atasözlerinin söyleyeni belli değildir, ata sözleri anonimdir.

ATASÖZÜ

Bir halkın yüzyıllara dayanan deneyim, gözlemleri sonucu oluşan özlü sözlere denir. Söyleyeni belli olmadığı için halka ait sayılır. Atasözleri cümle biçiminde kalıplaşmıştır. Bu yüzden ata sözlerindeki herhangi bir sözcük ya da ek değiştirilemez.  Genellikle geniş zaman ya da emir kipiyle çekimlenir.

Ev alma komşu al.

Söz var, gelir, geçer; söz var, deler, geçer.

Korkunun ecele faydası yoktur. 

Her koyun bacağından asılır.

Denize düşen yılana sarılır.

İstediğini söyleyen, istemediğini işitir.

Rüzgâr eken, fırtına biçer.

Kurt kocayınca köpeklerin maskarası olur.

Bin bir bilsen dahi bir bilene sor.

Bir elin nesi var, iki elin sesi var.

Alma mazlumun ahını, çıkar aheste aheste

DEYİM VE ATASÖZLERİ ARASINDAKİ FARKLAR

Deyimler Öğüt Vermez. Atasözleri Öğüt Verebilir:

Eski çamlar bardak oldu.

Gülme komşuna, gelir başına

Deyimler, Belli Koşullarda Ortaya Çıkmış Durumlar için Kullanılır ve Bireysel Özelliklere Yönelik  Olur.  Atasözleri Birey Ayrımı Yapmadan Toplumdaki Tüm Bireylere Yöneliktir:

Hamama gider kurnaya, düğüne gider zurnaya âşık olur.

Hamama giren terler.

Deyimler Her Zaman Olabilecek Olanı Değil, Kimi Durumlar için Geçerli  Olanı Anlatır. Atasözleri  Her Zaman Olabilecek Olanı Anlatır, Genel Kural Bildirir:

Babam beni o halde görünce küplere bindi.

Her koyun kendi bacağından asılır.

Atasözleri Geniş Zamanda  ve Emir Kipinde Çekimlenir, Deyimlerde Kip Sınırlaması Yoktur:

El atına binen tez iner.

Güvenme varlığa, düşersin darlığa.

Deyimlerin Aldığı Ekler Değişebilir:

Aklım bir karış havada dolaşıyordum.

Aklın bir karış havada dolaşırdın.

Aklı bir karış havada dolaşacak.

Aklımız bir karış havada dolaşıyorduk.

Aklınız bir karış havada dolaşıyordunuz.

Akılları bir karış havada dolaşmışlar.

Atasözlerinin Aldığı Hiçbir Ek Değişmez:

Korkulu rüya görmektense uyanık kalmak hayırlıdır.”

Damlaya damlaya göl olur.

ÖZDEYİŞ (VECİZE)

Haksızlıkla tüm insanları peşinde sürüklemektense haklı olup yalnız kalmak iyidir. (Gandhi)

Söyleyeni belli olan özlü sözlere özdeyiş denir. Özdeyişler de atasözleri gibi, az sözle çok şey söylemeyi hedefler. Atasözlerinden farkı, söyleyenin belli olmasıdır.

Örnekler:

  • Elmas nasıl yontulmadan kusursuz olmazsa insan da acı çekmeden olgunlaşmaz.   (Conficius)
  • Haksızlıkla tüm insanları peşinde sürüklemektense haklı olup yalnız kalman iyidir. (Gandhi)
  • Benim tek rehberim bilimdir. (Atatürk)
  • Bencillik, insanın kendi istediği gibi yaşaması değil; başkalarını kendi istediği şekilde yaşamaya zorlamasıdır.  (Oscar Wilde)
  • Gerçek başarı, başarısız olma korkusunu yenebilmektir. (Sweeney)
  • Doğru yolda giden kaplumbağa eğri yolda giden yarış atını geçer.  (J. J. Rousseau)
  • Deniz durgunken kaptanın ustalığı anlaşılmaz. (Lukianos)
  • Hiç hata yapmamış adam, yeni bir şey denememiştir. (Einstein)
  • Üç kişi aralarında sır saklayabilir ama ikisinin ölü olması kaydıyla. (Benjamin Franklin)
  • Çocuk itaat etmek kadar lider olmak için de eğitilmelidir. (John Dewey)
  • Güneş olmazsan yıldız ol ama gökteki en parlak yıldız ol. (Tagore)
  • Akıllı insan tüm yumurtalarını tek sepete koymaz. (Cervantes)
  • Ustalaştığınız şeyin ötesine yönelmeden asla büyüyemezsiniz. (Osborne)
  • Orkestrayı yönetmek isteyen, sırtını kalabalığa dönmelidir. (James Crook)
  • Başarı merdivenlerini hata üstüne hata yaparak tırmandım. (Mae West)
  • Kimi hataları erken yapmanın hayatınıza büyük yararları olacaktır. (Huxley)
  • İnsanlar deneyimleri kadar, deneyim kapasiteleri kadar bilgedir. (Bernard Shaw)
  • Gömleğin ilk düğmesi yanlış iliklenince öbürleri de yanlış gider. (Brund)
  • Değişmeyen tek şey değişimdir. (Heraclitus)
  • Kendinizi yönetmek için kafanızı, başkasını yönetmek için kalbinizi kullanın. (Roosevelt)
  • Bilginin efendisi olmak için çalışmanın kölesi olmak gerekir. (Balzac)
  • Yapmadığınız atışların yüzde yüzünü ıskalarsınız. (Gretzky)
  • Güçlüklerin göbeğinde fırsatlar yatar. (Einstein)
  • Dehanın yüzde biri ilham, yüzde doksan dokuzu terdir. (Edison)
  • Büyük adamların heykelleri o hayattayken üzerlerine fırlatılan taşlarla yapılır. (Cocteau)

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s