EŞ ANLAMLI CÜMLELER

Eş anlamlı cümleleri aynı hedefe ulaşmaya çalışan farklı dağcılara benzetebiliriz.

EŞ ANLAMLI CÜMLELER

Aynı düşüncenin farklı sözcüklerle anlatılmasıdır. Bu cümlelerde aynı doğrultuda olan duygu ve düşünceler dile getirilir, cümleler arasında çelişki yoktur. Kısaca aynı hedefe farklı yollardan giden sözcüklerin oluşturduğu cümlelerdir.

Bir cümlenin anlamdaşını belirlerken dikkat edilmesi gereken en önemli noktalar şunlardır:

  • Cümlenin konusunu belirledikten sonra ana düşüncesini bulma
  • Anahtar (mecaz anlamlı) sözleri doğru yorumlama

A- CÜMLENİN KONUSUNU BELİRLEME

Konu ile ana düşünce arasındaki bağa bu abla da dikkat çekiyor bak. Taaa Amerika’dan…

Bir cümlede ele alınan, üzerinde söz söylenen her şey konudur. Bir cümlenin konusunu belirlemek için şu sorular sorulur: 

  • Bu cümlede ne üzerine söz söylenmiştir?
  • Bu cümlede neden söz edilmiştir?
  • Bu cümle ne anlatıyor?

B- CÜMLENİN ANA DÜŞÜNCESİNİ BELİRLEME

Ana düşünce, cümlede ele alınan konuyla ilgili verilmek istenen ileti (mesaj)dir.  Bir cümlenin konusunu belirledikten sonra ana düşünce bulunabilir. Çünkü ana düşünce “ele alınan konuyla ilgili verilmek istenen mesaj”dır. Bir cümlenin ana düşüncesini bulmak için şu sorular sorulur:

  • Bu cümlede konuyla ilgili verilmek istenen mesaj nedir?
  • Bu konuyla ilgili çıkarılabilecek en kapsamlı yargı nedir?
  • Bu konu cümlede hangi amaç için ele alınmıştır?

Örnekler: 

Sağlıklı gelişen bir toplumda kültürün ana kaynağı halktır.

Konu                : halk kültürünü temel almanın gelişmedeki önemi     

Ana düşünce    : Kaynağını halktan alan bir kültürün geliştirildiği toplumlarda dengeli bir  ilerleme görülür.

Halk tanımadığı yazarları, yazdıklarına uygun bir görünüş ve yaşayış içinde görür.

Konu               : halkın, tanımadığı yazarlara bakışı                         

Ana düşünce    : Halk, bir yazarı tanımıyorsa o yazarın, eserlerindeki yaşayış ve düşünüş   içinde olduğunu kabul eder.

İnsanlarda, kurallara uyma alışkanlığıyla sorumluluk duygusunun yerleşmiş olması arasında sıkı  bir ilişki vardır.

Konu               : kurallara uyma ile sorumluluk duygusu arasındaki bağ       

Ana düşünce    : Sorumluluğunu bilen insanlar kurallara uyarlar.

MECAZ ANLAMLI  SÖZLERİ YORUMLAMA

Mecaz anlamlı cümleler bu gösterge tablosu gibi karmaşık olabilir. Önemli olan makineyi harekete geçiren düğmeyi bulmaktır. Cümlede buna anahtar sözcük denir. Anahtar sözcüğü bul ve yorumla.

Bir cümledeki tüm sözcükler aynı öneme sahip değildir. Kimi sözcükler cümlenin anlamını belirlemede diğerlerine oranla daha önemli görevler üstlenir. Bu sözcükler cümlenin anahtar sözcükleridir. Anahtar sözler genellikle mecaz anlamlı olurlar. Mecaz anlamlı tüm sözlerde olduğu gibi bu sözlerin anlamlarını, iletisini bulmak için herhangi bir bilgiye gereksinim duymayız. Bunlarda söylenmeyen, sezilmesi istenen, kastedilen bir  anlam bulunur. Bu anlamı çözmenin yolu da mecazlı sözleri düz anlatıma çevirmektir. Mecazlı  sözlerin anlamlarını sezgiyle, çağrışımla, yorumla belirleyebiliriz. Yorum ve çağrışım yeteneği kitap okuyanlarda oldukça geliştiği için boş zamanlarda Türkçeye hâkim, Türkçeyi iyi kullanan yazarların yapıtları okunmalıdır.

Örnekler:

“Türk resmi, Alplerin ötesinde değil, Torosların eteğinde aranmalıdır.” 

cümlesinde Alpler  ve Toroslaranahtar sözcük konumundadır ve mecaz anlam taşımaktadır. Yani bu sözlerle kastedilen Alpler ve Toroslar değildir. Alpler, yabancı etki anlamında kullanılmış; Toroslar, ulusal anlamında kullanılmıştır. Bu iki sözün yorumundan sonra cümlenin anlamdaşı şu şekilde olabilir: “ Yerel özellikler taşımayan hiçbir resim Türklere ait kabul edilmemelidir.”

Daha ilk kitabı yeni yayımlanmış bir şairim ben.  Bu yüzden sorunuzu, “Bu soru beni aşar.”  diye yanıtladım.

Koyu yazılmış cümlenin eş anlamını belirleyelim.

Bu cümlede aşmak sözcüğü mecaz anlamlıdır. Bu sözcüğü düz anlatıma çevirdiğimizde şöyle bir anlam çıkar ortaya: “Bu konuda yeterli bilgim ve deneyimim yok.”

“Konuyu oldukça genel yönleriyle ele almışsınız.” 

cümlesinde genel yön sözleri  anahtar söz konumunda olup cümlenin anlamını belirlemekte başvuracağımız en önemli sözdür. Bu söz öbeği “ayrıntılara inmeden”  anlamına gelmektedir.  Bu yüzden bu cümlenin eş anlamlısı şöyle olur: “Konuyu ayrıntılara inmeden işlemişsiniz.” 

YILMAZ ELGÜN