CÜMLEDE ANLATIM

NESNEL-ÖZNEL ANLATIM

Dünya bir gezegendir, cümlesi nesneldir. Dünya muhteşem güzelliklerle doludur, cümlesi özneldir.

Nesnel (objektif) cümlelerle öznel (subjektif) cümlelerin taşıdığı özellikler bibirlerine zıttır. Bu özellikler aşağıda verilmiştir.

Nesnelöznel
Doğruluğu, yanlışlığı kanıtlanabilir. Kanıtlanamaz.
Kişisel görüş içermez. İçerebilir.
Yorum içermez. İçerebilir.
Kişiye göre değişmez. Kişiye göre değişir.
Duygu içermez. İçerebilir.
Nesnel-öznel yargı karşılaştırma tablosu.

Örnek:

  • Ay, Dünya’nın uydusudur. (nesnel)          
  • Ay, etkileyici bir görüntüye sahiptir. (öznel)
  • Atatürk, ne mutlu Türk’üm diyene, demiştir. (nesnel)
  • Ne mutlu Türk’üm diyene! (öznel)
Bir cümlenin sonunda “demiştir, söylemiştir” gibi bir ifade varsa o cümle nesnel anlatımlıdır.

DOĞRUDAN-DOLAYLI ANLATIM

Başkasına ait bir cümlenin söylenişini değiştirmeden aktarmaya doğrudan anlatım, değiştirerek aktarmaya dolaylı anlatım denir.

Doğrudan anlatımda başkasına ait söz cümle özelliğini yitirmez. Dolaylı anlatımda başkasına ait söz cümle özelliğini yitirir.  Yani başkasına ait sözün yüklemi bir eylemsiye dönüştürüldükten sonra aktarılır.

Örnek:

  • Goethe, bizi sevdiğimiz şeyler yoğurup biçimlendirir, der. (doğrudan anlatım)
  • Goethe, sevdiğimiz şeylerin bizi yoğurup biçimlendirdiğini söyler. (dolaylı anlatım)
  • Sevgi olmadan çalışmak köleliktir. (doğrudan anlatım)

DÜZ-MECAZLI ANLATIM

Bir cümlede mecaz anlamlı söz ya da söz öbeği kullanılmışsa mecazlı anlatım, kullanılmamışsa düz anlatım oluşur.

  • Bir insanın en önemli işi, yüzünü ağartacak çocuklar yetiştirmektir. (mecazlı)
  • İnsanları yargılarsan onları sevmeye zaman bulamazsın. (düz)

YILMAZ ELGÜN