BÜYÜK HARFLERİN KULLANILDIĞI YERLER

Büyük harflerin kullanıldığı yerler

BÜYÜK HARFLERİN KULLANILDIĞI YERLER

Büyük harflerin kullanıldığı yerler (1. Bölüm)

Cümle büyük harfle başlar.

Soru işareti (?), ünlem (!), iki nokta (:)dan sonra cümle değerinde bir söz varsa büyük harfle başlanır.

Örnek:

Ak akçe kara gün içindir.

Yılmaz! Çabuk buraya gel.

Kapının çalındığını duyunca irkildi. Parmak uçlarına basarak kapıya yanaştı.

—Deniz? Sen misin?

Cümle içinde tırnak veya yay ayraç içine alınan cümleler büyük harfle başlar ve sonlarına uygun noktalama işareti (nokta, soru, ünlem) konur.

Örnek:  
Atatürk, “Muhtaç olduğun kudret, damarlarındaki asil kanda mevcuttur!”diyor.

Anadolu kentlerini, köylerini (Köy sözünü de çekinerek yazıyorum.) gezsek bile görmek için değil, kendimizi göstermek için geziyoruz.  

İki çizgi arasındaki açıklama cümleleri büyük harfle başlamaz.

Örnek:
Bir zamanlar –bu zamanlar çok da uzak değildir- maddi olanaklarımız fazlaydı.  

İki noktadan sonra gelen cümleler büyük harfle başlar:

Örnek:
Menfaat sandalyeye benzer: Başında taşırsan seni küçültür, ayağının altına alırsan yükseltir.                                                              

İki noktadan sonra cümle niteliğinde olmayan örnekler sıralandığında bu örnekler büyük harfle başlamaz.

Örnek:
Bu eskiliği  çok evde görmüşsünüzdür: duvarlarda çiviler, çivi yerleri, izler…            
Uyarı kısımları konuyu anlamanız için dikkat etmeniz gereken önemli noktaları vurgular.

Dizeler Büyük Harfle Başlar.

Korkma! Sönmez bu şafaklarda yüzen al sancak

Sönmeden yurdumun üstünde tüten en son ocak.

Attila İlhan bütün dizelerini küçü harfle başlatır. Şiirdeki bu kullanım yazım yanlışı sayılmaz.

Özel Adlar Büyük Harfle Başlar

Büyük harfler özet anlatım
Büyük harflerin kullanıldığı yerlerin bir kısmının özeti (Bu listeye özel günler ve toplantı başlıkları da eklenebilir.)

Kişi adlarıyla soyadları büyük harfle başlar:

Orhan Veli Kanık, Victor Hugo.

Takma adlar da büyük harfle başlar:

Kirpi (Refik Halit Karay), Deli Ozan (F. Nafiz Çamlıbel).

Domdom Hayri, İnek Şaban…

Kişi adlarından önce ve sonra gelen saygı sözleri, unvanlar, lakaplar, meslek ve rütbe adları büyük harfle başlar:

 Cumhurbaşkanı Mustafa Kemal Atatürk, Kaymakam Erol Bey, Sayın Prof. Dr. Hasan Eren, Hamdi Bey, Mustafa Efendi, Zeynep Hanım, Bay Ali Çiçekçi, Doktor Behçet Uz, Mareşal Fevzi Çakmak, Genç Osman, Deli İbrahim, Avcı Mehmet, Deli Petro.

Akrabalık bildiren sözcükler küçük harfle başlar:

Tülay ablam, Ayşe teyzem, Fatma ninem, Kemal dayım, Saim amcam, Ali eniştem.

TDK sitesinde akrabalık adlarıyla ilgili son açıklama
TDK sitesinde akrabalık adlarıyla ilgili son açıklama

Resmî yazılarda saygı bildiren sözlerden sonra gelen ve makam, mevki, unvan bildiren sözcükler büyük harfle başlar:

Sayın Bakan,

Sayın Başkan,

Sayın Rektör,

Sayın Vali,

Hitap sözcükleri  bü­yük harfle başlar:

 Sevgili Kardeşim,

Aziz Dostum,

Değerli Arkadaşım,

Hayvanlara verilen özel adlar büyük harfle başlar:

Sarıkız, Fino, Karabaş, Pamuk, Minnoş, Tekir.

Millet, boy, oymak adları büyük harfle başlar:

Türk, Alman, İngiliz, Rus, Arap, Japon; Oğuz, Kazak, Kırgız, Özbek, Tatar; Karakeçili, Hacımusalı.

Dil ve lehçe adları büyük harfle başlar:

Türkçe, Almanca, İngilizce, Rusça, Arapça; Oğuzca, Kazakça, Kırgızca, Özbekçe, Tatarca.

Devlet adları büyük harfle başlar:

Türkiye Cumhuriyeti, Amerika Birleşik Devletleri, Suudi Arabistan, Azerbaycan Cumhuriyeti.

Din ve mezhep adları ile bunların mensuplarını bildiren sözler büyük harfle başlar:

Müslümanlık, Müslüman; Hristiyanlık, Hristiyan; Musevilik, Musevi; Budizm, Budist; Hanefilik, Hanefi; Malikilik, Maliki; Protestanlık, Protestan; Katoliklik, Katolik.

Din ve mitoloji ile ilgili özel adlar büyük harfle başlar:

Tanrı, Allah, Cebrail, Zeus, Osiris, Kibele.

Tanrı kelimesi özel ad olarak kullanılmadığında küçük harfle başlar: Eski Yunan tanrıları. Kimi dinsel terimlerin küçük harfle başlaması gelenekleş­miştir: cennet, cehennem, uçmak, tamu, peygamber, sırat köprüsü.  

 

Gezegen ve yıldız adları büyük harfle başlar:

Merkür, Neptün, Plüton, Halley, Dünya, Güneş, Ay  vb.

Yer adları (kıta, bölge, il, ilçe, köy, semt, cadde, sokak  vb.) büyük harfle başlar:

Asya, Avrupa; İç Anadolu, Yakın Doğu; Ankara, Moskova; Turgutlu, Ürgüp; Atatürk Bulvarı, Ziya Gökalp Caddesi; Sankiyedim Sokağı, Asmalımescit Sokağı.

Yer adlarında ilk addan sonra gelen ve özel ada dahil olan tür adları büyük harfle başlar:

Ağrı Dağı, Aral Gölü, Çanakkale Boğazı, Dicle Irmağı, Ege Denizi, Erciyes Dağı, Fırat Nehri, Tuna Nehri, Van Gölü, Zigana Geçidi, Süveyş Kanalı.

Mahalle, meydan, bulvar, cadde, sokak adlarında geçen mahalle, meydan, bulvar, cadde, sokak kelimeleri büyük harfle başlar:

Gazi Osmanpaşa Mahallesi, Zafer Meydanı, Gazi Mustafa Kemal Bulvarı, Nene Hatun Caddesi, Cemal Nadir Sokağı.

Özel ada dâhil olmayıp tamlama kuran şehir, il, ilçe, bucak, belde, köy vb. sözler küçük harfle başlar:
Konya ili, Etimesgut ilçesi, Taflan köyü vb.
Yer bildiren özel isimlerde de kısaltmalı söyleyiş söz konusu olduğu zaman, kelime başında büyük harf kullanılır:
Hisar’dan, Boğaz’dan, Bulvar’dan.    

Saray, köşk, han, kale, köprü, anıt vb. yapı adlarının bütün ke­limeleri büyük harfle başlar:

Topkapı Sarayı, Çankaya Köşkü, Horozlu Han, Alanya Kalesi, Galata Köprüsü, Beyazıt Kulesi, Zafer Abidesi, Bilge Kağan Anıtı.

Kurum, kuruluş ve kurul adlarının her kelimesi büyük harfle başlar:

Millet Meclisi, Türk Dil Kurumu, Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi, Devlet Malzeme Ofisi, Millî Kütüphane, Çankaya Lisesi; Anadolu Kulübü, Mavi Köşe Bakkaliyesi; Yeşilay Derneği; Danışma Kurulu, Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı; Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü.

Kurum, kuruluş, kurul, merkez, bakanlık, üniversite, fakülte, bölüm, kanun, tüzük, yönetmelik vb.ni bildiren kelimeler, belli bir kurum vb. kastedildiğinde büyük harfle baş­lar:
Bu yıl Meclis, yeni döneme erken başlayacaktır.
Son aylarda Kurum, yazım konusunda yoğun bir çalışma içine girmiştir.
2876 sayılı Kanun bu yıl yeniden gözden geçiriliyor.
Bu madde Yönetmelik’in 4’üncü maddesine aykırı düşmektedir.


Kurum, kuruluş, kurul ve iş yeri adlarına gelen ekler kesmeyle ayrılmaz:

Türkiye Büyük Millet Meclisine, Türk Dil Kurumundan, Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığına, Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Dekanlığına, Hacettepe Üniversitesi Rektörlüğüne, Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü Başkanlığının; Bakanlar Kurulunun, Danışma Kurulundan; Mavi Köşe Bakkaliyesinden, Migrosun.

 

Kanun, tüzük, yönetmelik, yönerge, genelge adlarının her kelimesi büyük harfle başlar:

Medeni Kanun, Borçlar Hukuku (kanun), Atatürk Uluslararası Barış Ödülü Tüzüğü, Telif Hakkı Yayın ve Satış Yönetmeliği.

Kitap, dergi, gazete ve sanat eserlerinin (tablo, heykel, müzik) her kelimesi büyük harfle başlar:

Nutuk, Memleketimden İnsan Manzaraları, Anadolu Notları, İnce Memed; Türk Dili (dergi), Varlık; Resmî Gazete, Milliyet, Radikal, Cumhuriyet; Saraydan Kız Kaçırma, Onuncu Yıl Marşı.

Özel ada dâhil olmayan gazete, dergi, tablo vb. sözler büyük harfle başlamaz: Milliyet gazetesi, Türk Dili dergisi, Halı Dokuyan Kızlar tab­losu.  

Millî ve dinî bayramlarla bayram niteliği kazanmış günlerin adları  büyük harfle başlar:

23 Nisan Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramı, Ramazan Bayramı, Anneler Günü, Hıdırellez.

Kurultay, bilgi şöleni, açık oturum vb. toplantıların adlarında her kelime büyük harfle başlar:

V. Uluslararası Türk Dili Kurultayı, Manas Bilgi Şöleni.

Tarihî olay, çağ ve dönem adları büyük harfle başlar:

Kurtuluş Savaşı, Millî Mücadele, Cilalı Taş Devri, İlk Çağ, Yükselme Devri, Millî Edebiyat Dönemi, Servetifünun Dönemi, Tanzimat Dönemi’nin.

Tarihî dönem bildirmeyip tür veya tarz bildiren terimler küçük harfle başlar:
divan şiiri, divan edebiyatı, halk şiiri, halk edebiyatı, eski Türk edebiyatı,  tekke edebiyatı, Türk dili, Türk sanat müziği, Türk halk müziği.  

 

Levhalar ve açıklama yazıları büyük harfle başlar:

Giriş, Çıkış, Müdür, Vezne, Başkan, Doktor,

Otobüs Durağı, Dolmuş Du­rağı,

Şehirler Arası Telefon,

III. Kat, IV. Sınıf, I. Blok.

YILMAZ ELGÜN