CÜMLEDE OLUMLULUK-OLUMSUZLUK

Olumlu anlam artı, olumsuz anlam eksi biçiminde kodlanabilir.

CÜMLEDE OLUMLULUK – OLUMSUZLUK

Cümlede olumluluk ve olumsuzluk iki ana başlık altında incelenebilir:

Anlamca olumluluk-olumsuzluk,

Yapıca olumluluk-olumsuzluk.

YAPICA OLUMLULUK-OLUMSUZLUK

Bir cümlenin yükleminde “yok, değil” sözcükleri ya da “-me, -siz” eklerinden biri varsa cümle yapıca olumsuz olur. Bu sözcük veya eklerden biri yoksa cümle yapıca olumlu olur.

Cümlenin yapıca olumlu olup olmadığı incelenirken cümlenin anlamına bakılmaz. Dikkat edilmesi gereken tek nokta söz konusu sözcük veya eklerin yüklemde bulunup bulunmadığıdır.

Yani şu dört unsurdan biri var mı diye bakın.

  1. Yok
  2. Değil
  3. me
  4. -siz

Örnek:

  • Her şeyin küçük bir adımla başladığını unutmayın. (yapıca olumsuz)
  • Ona verecek hiçbir şeyim yoktu. (yapıca olumsuz)
  • Cesurun bakışı, korkağın kılıcından keskindir. (yapıca olumlu)
  • O zamanlar çok çaresizdim. (yapıca olumsuz)
  • Seni yarı yolda bırakacak değilim. (yapıca olumsuz)

ANLAMCA OLUMLULUK-OLUMSUZLUK

Yüklemin bildirdiği yargı gerçekleşmişse  ya da gerçekleşme yönünde bir anlam içeriyorsa cümle anlamca olumludur. (Yani cümleye artı veriyoruz.)

Yüklemin bildirdiği yargı gerçekleşmemişse  ya da gerçekleşme yönünde bir anlam içermiyorsa cümle anlamca olumsuzdur. (Yani cümleye eksi veriyoruz.)

Anlamca olumluluk-olumsuzluk belirlenirken bildirilen eylemin iyi ya da kötü olup olmadığına bakılmaz.  Önemli olan, eylemin gerçekleşme yönünde bir yargı içerip içermediğidir.

Örnek:

  • Bankayı soyarken vurulmuş. (anlamca olumlu)
  • Annesine, babasına, öğretmenlerine saygısızca davranıyor. (anlamca olumlu)
  • Ödevlerini yapmayı hiç aksatmıyor. (anlamca olumsuz)

Örnekler:

  • Ne sen sor ne ben söyleyeyim. (yapıca olumlu, anlamca olumsuz)    
  • Gel de bu çocuğa inan şimdi. (yapıca olumlu, anlamca olumsuz)                                                                                                                
  • Bu markette yok yok. (yapıca olumsuz, anlamca olumlu)     
  • Bu konuyu bilmiyor değilim. (yapıca olumsuz, anlamca olumlu)                                                                     
  • Bir insana böyle davranılır mı hiç? (yapıca olumlu, anlamca olumsuz)                                                                   
  • Şimdi bu sorunu çöz çözebilirsen. (yapıca olumlu, anlamca olumsuz)                                                          
  • kadar da çaresiz değilim. (yapıca olumsuz, anlamca olumlu)

Not: İki olumsuzluk, cümleyi anlamca olumlu yapar.